Introzofia

Demokratyczne podejmowanie decyzji

W niektórych nurtach ideologii demokratycznej (tylko niektórych, bo istnieją teoretycy demokracji, którym lud jest potrzebny jedynie dla legitymizacji władzy) debata publiczna jest instrumentem dochodzenia do prawdy i podejmowania wyważonej i słusznej decyzji. Jest to, jak chciałbym wykazać – zupełnie nieprawdziwe ze względów psychologiczno logicznych twierdzenie.

Już wielu wcześniej zauważyło, iż ludzie często podejmują takie same działania działania w zupełnie różnych celach. Nawet stare przysłowie rzymskie mówi, że gdy dwóch robi to samo to nie jest to to samo.Czasami są to działania racjonalne, a czasami nie. Przykładem może tu być działanie wielu środowisk o przeciwstawnych celach na rzecz nielegalności narkotyków. Walczą o to zarówno producenci narkotyków, jak i wielu ludzi szczerze pragnących ich całkowitego wyeliminowania.

Innym przykładem jest działalność środowisk, które A. von Hayek określił mianem kolektywistycznych. Kolektywizm według niego jest ideologią, twierdzącą, że społeczeństwo powinno działać według najlepszego schematu. Powierzchownie jest to przyjemna myśl, ale tylko do momentu, kiedy zastanowimy się, kto powinien określać, co jest tym najlepszym schematem. Większość ludzi jednak jest gotowa skupić się jedynie na możliwościach rozwiązań typu kolektywistycznego, w ogóle nie przejmując się ich zagrożeniami.

Hayek nie zauważył lub nie chciał zauważyć (był demokratą), że taki schemat powtarza się przy wszystkich decyzjach podejmowanych w demokracji. Jeśli jest X grup dążących do swoich celów, to przy Y środków najprawdopodobniej dla Y/2 środków znajdzie się poparcie X/2 grup.

Przykładem może być planowanie centralne, którym zajmował się Hayek, lecz może być chociażby istnienie Ministerstwa Szkolnictwa, jakkolwiek by ono się nazywało w danym momencie. Większość grup społecznych chce istnienia M.S. ze względu na możliwości, jakie zaoferowałaby im ta instytucja, gdyby ją w swe posiadanie objęli. Ponieważ człowiek jest z natury optymistą, nie zastanawiają się nad tym, co może z tą samą instytucją zrobić ich oponent.

Tak więc debata publiczna może dotyczyć jedynie całości systemu, a nie jego składników, w tym celu, żeby zapewnić jego jednolitość. Jednak tu zgadzam się z oponentami wobec takiego rozwiązania – ludzie nie są w stanie zrozumieć całości, lub chociaż części, dostrzegając również elementy styku tej części z innymi składnikami całości. Inteligencja większości ludzi jest albo analityczna, albo syntetyczna, by zaś dostrzec skomplikowaną całość należy być biegłym zarówno w syntezie, jak i w analizie. Ludzie są skoncentrowani na teraźniejszości i na własnych doraźnych korzyściach. Większość nie chce lub nie umie dostrzec zagrożeń mogących być wytworzone przez mechanizmy, które dorażnie dostarczają im korzyści.

Dla tych wszystkich powodów debata publiczna jest fikcją. Skupia się ona na emocjach, na metodach manipulacji i wygrywa ten, kogo stać i kto w lepszy sposób zmanipuluje publikę.