Znamienne, że oszukiwanie, na przykład przez zawyżanie ceny za towar, św. Tomasz nazywa ?zranieniem bliźniego?. To jeden z najbardziej piętnowanych grzechów w Starym Testamencie. Ale Doktor Kościoła podaje roztropne rozróżnienie. Cena może być wygórowana, jeśli ta operacja nie wypływa z chciwości i chęci nadmiernego wzbogacenia się, lecz motywowana jest obawą, że utrata konkretnego dobra spowoduje jakiś rodzaj cierpienia lub niedostatku u sprzedającego.

Ksiądz Piórkowski pomylił się, podobnie jak cytowany przezeń św. Tomasz. (O ile oczywiście dobrze rozumiem św. Tomasza.) Tomasz na pewnym poziomie utożsamił wartość z cechą. I z punktu widzenia metafizycznego jest to słuszne – Bóg postrzega wszystkie cechy jako dobre. Problem pojawia się w relacji cecha – człowiek. Poznanie cechy jako dobrej jest częściowe. (Trzeba pamiętać, że dla Tomasza poznanie to „odciśnięcie się formy” – stąd też poznanie to jest zawsze właściwe, choć z błędami. Nie dostrzegał tego, że poznanie w ten sposób ujmowane nie tyle jest obarczone błędem, co w całości zawsze będzie błędne.) Z tego wynika, że dla człowieka nie istnieje wartość obiektywna, tylko jej subiektywna percepcja. Skoro tak – gradacja wartości także jest subiektywna i nie ma od tego ucieczki.

Cena w sensie ogólnym jest propozycją wymiany jednego skonkretyzowanego dobra za drugie.

W sensie monetarnym cena jest liczbą, która określa propozycję wymiany skonktetyzowanego dobra za tę właśnie ilość pieniądza.

Nie mamy możliwości poznać wartości subiektywnej dóbr dla innej osoby. Samo zaś istnienie ceny oznacza, że wartość dóbr dla jednego człowieka jest odmienna niż wartość dóbr dla drugiego. Cena bowiem pojawia sie w perspektywie wymiany, a wymiana zakłada polepszenie sytuacji człowieka – jednego i drugiego.

Wolna wymiana dóbr – podstawa wolnego handlu – jest ściśle związana i chyba w najpełniejszy sposób odsłania związek między własnością a wolnością. Gdyby wszystko było wspólne i zaistniałaby swawola, nie zaistniałaby własność, to kształtowalibyśmy z konieczności dobro innych ludzi ze względu na swój system wartości, ze względu na własną gradację dóbr. Malarz zabierałby deskę, na której chce coś namalować stolarzowi robiącemu krzesło.

Ludzie muszą wybierać między dobrami, gdyż są one rzadkie. Rzadkie, czyli że są subiektywnie wartościowe dla chociaż jednego człowieka. Musi on zaangażować swoją energię i czas w zdobycie ich – tu pojawia się problem pierwotnego zawłaszczenia, sformułowany w zasadzie pierwotnego zawłaszczenia przez Locke’a. Gdy dla kogoś innego te dobra staną się wartościowe – gdy odkryje ich wartość obiektywną – istnieje możliwość wymiany. Ktoś formułuje cenę – propozycję stosunku wymiany jednego dobra – będącego w posiadaniu jednego człowieka – na inne dobro – będące w posiadaniu drugiego człowieka.

Poza tym dobra realne podlegają marginalizacji. Marginalizacja oznacza, że gdy jestem głodny pierwsza bułka jest dla mnie dużo cenniejsza od drugiej, jeszcze mniej cenna jest trzecia, i tak dalej. Jest to bardzo subiektywne określanie wartości dóbr.

Wynika z tego, że nie może być mowy o „zawyżaniu cen” – cena nigdy nie może być zawyżona, gdy pojawia się w aspekcie wolnej – to znaczy nie zniewolonej przez innego, trzeciego człowieka – wymiany. Z powodu szacunku dla siebie i pierwotnego poznania właśnie siebie człowiek ma obowiązek (jeśli chodzi o chrześcijaństwo) wybór po pierwsze według własnych wartości. Z tego wynika, że każda ze stron wymiany ma obowiązek dążyć do najkorzystniejszego z jej punktu widzenia stosunku wymiany, a także zakresu wymiany. Oznacza to też, że nawet jeśli czujemy się wewnętrznie przymuszeni do zawarcia pewnego kontraktu, to jest on sprawiedliwy, gdyż przymus nie jest zewnętrzny wobec nas, a wewnętrzny – to jedna wartość domaga się podległości innych. Czum innym jest brak wolności zewnętrznej: „Jeśli … to zniszczę!”, Jeśli mi nie oddasz miliona, to Cię zabiję” – to jest przymus zewnętrzny. Określa on agresję na własność czy wolność, choć niekoniecznie tego, do kogo skierowany jest kontrakt („… to zniszczę zabawki tego dziecka!”). To jest szantaż i w tym przypadku nie ma mowy o wolnej wymianie.

Oczywiście, może zaistnieć niezależna od stron kontraktu sytuacja, w której nieprzyjęcie kontraktu oznacza śmierć. Lecz tu mimo wszystko zachodzi sytuacja wolnej wymiany, pomimo groźby śmierci, gdyż groźba śmierci nie jest związana z kontraktem. Ale to już jest inny temat – temat społecznego ujęcia powinności, zwany potocznie prawem.

Co do ostatniego zdania cytowanego fragmentu – jest to zbyt szeroka zasada – zawsze zachodzi obawa, że „utrata konkretnego dobra spowoduje jakiś rodzaj cierpienia lub niedostatku u sprzedającego”, co wynika z subiektywnego dostępu do wartości. Tak więc to „roztropne rozróżnienie” nie jest wcale takie dobre. Oczywiście pozostaje pytanie, czy ta obawa nie narusza innych zasad moralnych, skąd się bierze, ale jak widać nie da się jej łatwo rozróżnić a nawet łatwo jej źródła intersubiektywnie zakomunikować, skoro jej źródło może być ukryte nawet dla samego człowieka, który „się obawia”.

Pokusa, by zachowania człowieka ująć w ramy prawne, by je „ostemplować” jest ogromna. Ale wydaje się, że Bóg w tej kwestii nie jest aż tak totalitarny, co zresztą pokazało wczorajsze czytanie z Izajasza:

To mówi Pan: Oto mój Sługa, którego podtrzymuję. Wybrany mój, w którym mam upodobanie. Sprawiłem, że Duch mój na Nim spoczął; On przyniesie narodom Prawo. Nie będzie wołał ni podnosił głosu, nie da słyszeć krzyku swego na dworze. Nie złamie trzciny nadłamanej, nie zagasi knotka o nikłym płomyku. On niezachwianie przyniesie Prawo. Nie zniechęci się ani nie załamie, aż utrwali Prawo na ziemi, a Jego pouczenia wyczekują wyspy. Tak mówi Pan Bóg, który stworzył i rozpiął niebo, rozpostarł ziemię wraz z jej plonami, dał ludziom na niej dech ożywczy i tchnienie tym, co po niej chodzą. Ja, Pan, powołałem Cię słusznie, ująłem Cię za rękę i ukształtowałem, ustanowiłem Cię przymierzem dla ludzi, światłością dla narodów, abyś otworzył oczy niewidomym, ażebyś z zamknięcia wypuścił jeńców, z więzienia tych, co mieszkają w ciemności.
(Iz 42,1-7)

Tak optymistyczniej…

PS: Poprawiłem akapit o wartościach u świętego Tomasza – oczywiście błędnie użyłem terminów „idealizm” i „realizm”.

…życie, pieniądze i inne tego typu wartości…

Ale coś w tym jest: jeśli nie mamy nic ponad życiem, żadnej wartości, to czy nie jest to ścisłe powiązanie nie tylko pieniądza i życia, ale także i wolności? Bo czy wolność, życie i pieniądze nie są w pewnym sensie zdolnością? Czy nie istnieje miedzy nimi nierozstrzygalna zależność? „Prawo do”? Bez pieniędzy nie ma wolności, bez wolności nie ma życia, bez pieniędzy także nie ma życia ani wolności… No bo nie mówimy o jakiejś nieujętej materialnie wolności, bo przecież przed chwilą wymazałem wszystkie inne wartości ponad życiem, a wszystkie niższe są nieistotne… Ale jeśli życie jest najwyższą wartością, to żeby je utrzymać musimy mieć pieniądze, a obrona życia za wszelką cenę, obrona pieniędzy nie da się pogodzić z wolnością, bo wolność jest na pewnym poziomie sprzeczna z bezpieczeństwem.

Ciekawe, nie? Oczywiście niedopracowane, ale ciekawe…

Ponadto – czy tego typu zobowiązanie nie jest pieniądzem (to trzeba by się bardziej zagłębić – na razie – nie wiem) i czy przypadkiem pieniądz fiducyjny nie jest tego typu towarem? (Tak, wiem – z poprzedniego zastanawiania się może wyjść, że pieniądz fiducyjny nie jest pieniądzem… ale to mnie akurat nie przeraża.)

I to by było na tyle.

Intelektualna odyseja stanowiąca podstawę zachodniej cywilizacji rozpoczęła się w starożytnej Grecji. Niestety, greckim myślicielom nie udało się pojąć najważniejszych zasad spontanicznego rynkowego porządku ani dynamicznego procesu współpracy w świecie, który ich otaczał. Podczas gdy to właśnie Grekom zawdzięczamy rozwój takich dziedzin jak epistemologia, logika, etyka, a nawet koncepcja prawa naturalnego, nie dostrzegli oni jednak potrzeby rozwoju dyscypliny poświęconej badaniu spontanicznych procesów współpracy społecznej, które tworzą rynek.

Za:Huerta de Soto: Myśl ekonomiczna w starożytnej Grecji ? Instytut Misesa ? Ekonomia i Szkoła Austriacka.

Zebrane razem informacje o poglądach starożytnych na gospodarkę: ojcowie filozofii byli twórcami jej grzechu pierworodnego – przekonania o zupełności własnego systemu. Istniały prądy, które doceniały wolność i własność, ale Wielka Trójka storpedowała w myśli europejskiej te trendy na kilkaset lat, oraz zasiała ziarno pozytywizmu, z którym zmagamy się do dzisiaj. Polecam lekturę.

McElroy: Prawa autorskie i patentowe w periodyku Benjamina Tuckera to rewelacyjne przedstawienie dyskusji sprzed półtora wieku, dotyczącej istnienia własności intelektualnej poza intelektem.

Ja oczywiście twierdzę, że w tej sprawie stanowisko James L. Walkera, który pisał pod pseudonimem Tak Kak jest najbardziej zgodne z antropologią katolicką. Argumentem koronnym, który dołożyłbym do tej dyskusji jest fakt, iż to, że komuś coś daję nie obliguje tym samym tej osoby do wzajemności (tak na marginesie: jednym z filarów miłości, czyli i antropologii katolickiej, jest dawanie bezinteresowne). Jeśli natomiast daję mu to, umawiając się z nim, że nikomu więcej tego nie przekaże, to, jeśli złamie tę umowę – mogę mieć pretensję tylko do niego, a nie do tych, którym przekazał. Jest to zdecydowanie odmienna sytuacja, niż przekazanie np. krzesła. (Dla tych, co dalej nie rozumieją: bo każde krzesło jest tym konkretnym krzesłem, a żadna idea / informacja nie jest tą konkretną informacją.) Państwa zas uchwyciły się tego, by pozornie usprawiedliwić niesprawiedliwą przemoc.

Nie można mówić lub pisać, a do tego utrzymywać korzyści z milczenia.

Piękne zdanie.

• Szymon Chrupczalski : Rodzaje i granice praw własności – NBPortal.pl
• Stanisław Kwiatkowski: Dobra publiczne – NBPortal.pl

Wydaje mi się, że dobrze naszkicowały arenę sporu, i wskazały, że tą dziedziną absolutnie ekonomia nie ma prawa się zajmować. Pozostaje metafizyka i antropologia, bo de facto cały ten spór dotyczy człowieka.

Jednak znalazłem niedawno filmik, który, wbrew intencjom autorów udowadniał bardzo przejrzyście, że teoria o ruchu planet i teoria o istnieniu eteru jest sprzężona. Jeśli obowiazuje zmodyfikowany geocentryzm (Ziemia w środku układu, Słońce i Księżyc dookoła a reszta dookoła słońca; nie wiem tylko co z resztą kosmosu) – eter istnieje (czym jest eter, to już zupełnie inna sprwa). Jeśli heliocentryzm – eteru nie ma. I w żadnym wypadku nie dowodzi to ani pary geocentryzm – eter, ani heliocentryzm – teoria względności, ani żadnej innej – dowodzi jedynie korelacji miedzy tymi teoriami.

P.S.: Dodatkowo kwestia polityczna dla rozwoju nauki: jest dobrze, że istnieją stowarzyszenia kultywujące teorie zarzucone przez mainstreem. Socjologiczne teorie nauki wyraźnie to podkreślają. Ktoś, kto ukształtował sie w takim środowisku, nawet jeśli zmieni poglądy, jeśli dodatkowo nie zmieni ich doktrynalnie, to może wnieść powiew świerzości w mainstreemową nauke i rozwinąć ją, a czasami stworzyć nową. Niestety, taki ktoś to przypadek jeden na tysiace, a pozostali to dyletanci, nie potrafiący w sposób metodologiczny podejść do własnych założeń i prwidłowej oceny faktów, które stają się coraz bardziej abstrakcyjne.

P.S.II: Rozwój nauki przypomina rozwój drzewa. Nie można dyskutować o rozwoju całości, można jednak dyskutować o rozwoju konkretnych gałęzi. Niektóre gałęzie mogą umrzeć, lub po odkryciu ich dodatkowych założeń – odrodzić się w innym miejscy drzewa. Dalej jednak nasze dążenie do prawdy przypomina macanie ślepego.